Хаттар:

Ассаламу Iалайкум! Беран корта баьшча, цуьнан месаши барамехь деши а, йа дети дала деза боха, бух болуш хIума дуй и?

Жоп:

Бисмилла́хI, алхьамдулилла́хI, вассола́ту вассала́му Iала́ расу́лилла́хI.

Ва Iалайкум ассалам ва рохьматуллахIи ва баракатухI!

Тирмизийс а, Хьакима а дийцина: Iелин кIант Хьасан дуьненчу ваьллачу хенахь, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) Фа́тIимате аьлла хилла: «Корта а дIабаша цуьнан, месаш оза а озий, церан барамехь сагIийна дети а ло». ХIара нийса хьадис ду.[1]

Тирмизийс дийцинчу хьадисехь деана ду, ФатIимата (Дела реза хуьлда цунна) элира аьлла: «Цуьнан месаш уьйзира ас, цхьа дирхIам, йа цуьнан цхьа да́къа нислур долуш йара уьш».

Ахьмада а, ТIабаранийс а дийцинчу хьадисехь деана ду, и дети мискачу нахана дIало́ аьлла хиллера аьлла, тIаккха Хьусайн винчу хенахь ФатIимата цунна а уьзза дина хиллера аьлла. Ахьмада ша́ дийцинчу хьадисехь деана ду, и дети АллахIан некъахь дIало аьлла хиллера аьлла.[2]

ТIаккха… «Дукхах болчу Iелам-наха (маликий а, шафиIий а, хьанбалий а мазхIабера Iелам-наха) дика лоруш ду керла динчу беран корта дIабашар ворхIолгIачу дийнахь. (Иштта дика лору цара) цуьнан месийн барамехь сагIа далар дешица йа детица (маликий а, шафиIий а мазхIабехь болчара), йа къаьсттина детица (хьанбалий мазхIаберачара). Нагахь санна корта дIа ца башахь, дIабаьшна хиллехьара месийн барам мел хир бара а хьаьжна, цу барамехь сагIа лур ду».[3]

Имам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Дика (мелехь) ду ворхIолгIачу дийнахь беран корта башар. Вайн мазхIабера Iелам-наха аьлла: «Дика (мелехь) ду сагIийна деши далар цуьнан месийн барамехь; ткъа нагахь санна деши ца лахь – дети далар дика ду. Иза цхьатерра (дика лоруш) ду кIантана а, йоIана а. Иштта аьлла иза вайн мазхIабера Iелам-наха. … ТIаккха хьуна хаийла, массо хьадисашкахь деана дерг цуьнан месийн барамехь сагIийна дети далар хилар; вайн мазхIабера Iелам-наха ма-аллара а доцуш, цу хьадисашкахь деши хьахийна ца хилар».[4]

Шен кхечу жайни тIехь, бер динчул тIаьхьа лелийча суннат долу хIуманаш дуьйцуш, Имам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Iакъикъат дийначул тIаьхьа цуьнан корта башар а, цуьнан барамехь сагIа дешица йа детица сагIа далар а».[5] И маьIна тIечIагIдина Имам Нававийн оцу жайнин маьIна динчу Iелам-наха а, уьш боцучара а.[6]

Имам Нававийс ма-аллара, хьадисашкахь деана дерг а, хьахийна дерг а детица сагIа далар бен дац. Делахь а, маликий а, шафиIий мазхIабера Iелам-наха, дешица сагIа дала мегаш ду аьлла, церах цхьаболчара дешица далар детица даларал а гIолий ду а аьлла, хIунда аьлча деших луш долу сагIа алсам хир долу дела.

Хьанбалий мазхIабера Iелам-наха детица далар бен ца хьахийна, хьадисехь хьахийнарг иза бен доцу дела.

Ткъа дешица сагIа дала мегар ду аьллачара деши детица дуьст а дуьстина, деши детих дIатоьхна (йа вуьшта аьлча: «къийас» йина цара, цхьаъ вукхунах дIатохарца), хIунда аьлча и луш дерг сагIа ду, ткъа сагIа алсам мел дели и дика ду. Амма хьадисашкахь дети бен хьахийна ца хилар – цара цунна иштта жоп делла: церан цу хенахь сагIийна дала аьтту хилларг дети хилла, цундела хьадисашкахь иза хьахийна.[7]

Цхьаболчу Iелам-наха, дешица сагIа даларна тешаллийна далийна IабдуллахI ибн Iаббаса (Дела реза хуьлда цаьршинна) аьлларг: «Суннатах ду ворхI хIума: …», - цу юкъахь цо аьлла: «Беран коьрта тIера месийн барамехь дешица йа детица сагIа далар». Делахь а, и хьадис гIийла лоруш ду.

Лакхахь дийцинчуьнан жамI деш аьлча: керла динчу беран корта баьшча схьайовлуш йолу месаш оза а оьзна, цу месийн барамехь детица сагIа далар нийса хьадисашкахь деана ду, иза мелехь хIума а ду, суннат хIума а ду.[8] Цхьаболчу Iелам-наха и сагIа дешица далар гIолий ду аьлла, вукхара дети бен ца хьахийна. Дешица делча а мегаш ду, йа гIолий ду аьллачеран далил (тешалла) «къийас» ю. Цундела, иза а, важа а бух болуш хIума ду, шен аьтту болчо а, шена луучо а иза а, важа а дан мегар ду.

ТIаккха, нагахь санна шена тIера иштта сагIа делла дацахь, иза ша́ шена тIера далар дика ду аьлла цхьаболчу Iелам-наха. Ткъа нагахь санна месийн барам мел бу хууш дацахь – дукхах долчу хьелашкахь иштта хила а хир ду иза – уггар алсам хила мегаш болу барам схьаоьцур бу.[9]

ТIаьххьара… СагIийна луш дерг ша́ деши а, дети а дац, церан мах бу, таханлера вай лелош долчу ахчанца. Масала, месаш терзанца оьзча, церан барам 3 грам белахь, ша вехачу меттехь кхаа грам дешин мах хIун бу а хьаьжна, йа детин мах хIун бу а хьаьжна, ша вехачу меттера ахчанца и мах сагIийна лур бу миска нахана йа Делан новкъахь.

Дика хуург сийлахь АллахI ву!

02.12.2009 - ‏1430‏.12‏.15